Trong thực tiễn giao dịch dân sự và thương mại, các bên thường thỏa thuận trước về thời điểm chấm dứt hợp đồng nhằm chủ động kiểm soát quyền và nghĩa vụ phát sinh. Tuy nhiên, khi hợp đồng được công chứng, mối quan hệ giữa thời điểm công chứng và thời điểm chấm dứt do các bên lựa chọn dễ bị hiểu nhầm, dẫn đến tranh chấp về hiệu lực và trách nhiệm thực hiện. Không ít trường hợp cho rằng hợp đồng chỉ có giá trị đến thời điểm chấm dứt đã thỏa thuận, bất kể thời điểm công chứng. Bài viết phân tích rõ ý nghĩa pháp lý của thời điểm công chứng trong hợp đồng có điều khoản lựa chọn thời điểm chấm dứt theo quy định pháp luật hiện hành.
Điều khoản lựa chọn thời điểm chấm dứt hợp đồng là gì?
Điều khoản lựa chọn thời điểm chấm dứt hợp đồng là thỏa thuận trong đó các bên xác định trước:
Một mốc thời gian cụ thể;
Hoặc một sự kiện pháp lý chắc chắn sẽ xảy ra;
Hoặc quyền lựa chọn thời điểm chấm dứt thuộc về một hoặc các bên.
Theo “Điều 422 Bộ luật Dân sự 2015”, hợp đồng chấm dứt trong các trường hợp do các bên thỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật. Như vậy, việc lựa chọn thời điểm chấm dứt là quyền tự do thỏa thuận, miễn không trái pháp luật và đạo đức xã hội.
Thời điểm công chứng và thời điểm chấm dứt có phải là một không?
Về bản chất pháp lý, hai mốc thời gian này không đồng nhất:
Thời điểm công chứng là thời điểm công chứng viên ký và đóng dấu vào văn bản công chứng;
Thời điểm chấm dứt hợp đồng là mốc thời gian làm chấm dứt quyền và nghĩa vụ của các bên theo thỏa thuận.
Theo “Điều 5 Luật Công chứng 2024”, văn bản công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác. Trong khi đó, thời điểm chấm dứt hợp đồng chỉ làm chấm dứt quan hệ nghĩa vụ, không làm thay đổi thời điểm hợp đồng phát sinh hiệu lực ban đầu.
Ý nghĩa pháp lý của thời điểm công chứng trong hợp đồng có điều khoản chấm dứt theo thời gian
Xác lập hiệu lực ban đầu của hợp đồng
Thời điểm công chứng là mốc xác lập:
Giá trị pháp lý của hợp đồng;
Giá trị chứng cứ của nội dung thỏa thuận;
Thời điểm bắt đầu ràng buộc các bên thực hiện nghĩa vụ, nếu không có thỏa thuận hoãn hiệu lực.
Dù các bên lựa chọn một thời điểm chấm dứt trong tương lai, hợp đồng vẫn phát sinh hiệu lực kể từ thời điểm công chứng, trừ khi có điều khoản khác.
Là căn cứ xác định thời gian tồn tại của quan hệ hợp đồng
Khoảng thời gian từ thời điểm công chứng đến thời điểm chấm dứt đã lựa chọn chính là thời gian tồn tại hợp pháp của hợp đồng. Trong khoảng thời gian này:
Các quyền và nghĩa vụ vẫn phát sinh đầy đủ;
Việc vi phạm hợp đồng vẫn bị xử lý theo thỏa thuận và pháp luật;
Không thể viện dẫn lý do “đã gần đến thời điểm chấm dứt” để từ chối thực hiện nghĩa vụ.
Công chứng hợp đồng khi thời điểm chấm dứt đã được ấn định trước có hợp pháp không?
Pháp luật không cấm công chứng hợp đồng đã xác định trước thời điểm chấm dứt, với điều kiện:
Nội dung thỏa thuận rõ ràng, không mâu thuẫn;
Thời điểm chấm dứt không làm cho hợp đồng trở nên vô nghĩa hoặc không thể thực hiện;
Không nhằm che giấu giao dịch khác hoặc trốn tránh nghĩa vụ.
Theo “Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015”, giao dịch dân sự chỉ vô hiệu khi vi phạm điều kiện có hiệu lực, không phải vì thời hạn tồn tại ngắn hay dài.
Những rủi ro pháp lý thường gặp khi hiểu sai thời điểm công chứng
Trong thực tiễn, việc nhầm lẫn giữa hai mốc thời gian này thường dẫn đến:
Cho rằng hợp đồng chưa phát sinh hiệu lực do sắp đến thời điểm chấm dứt;
Tranh chấp về nghĩa vụ phát sinh trong khoảng thời gian ngắn sau công chứng;
Yêu cầu tuyên hợp đồng vô hiệu với lý do “không còn ý nghĩa thực hiện”;
Hiểu sai giá trị pháp lý của văn bản công chứng sau khi hợp đồng đã chấm dứt.
Cần lưu ý rằng, hợp đồng chấm dứt không làm mất giá trị pháp lý của văn bản công chứng đối với các quyền, nghĩa vụ đã phát sinh trước đó.
>>> Xem thêm: Tra cứu bảngphí công chứng online cho tất cả loại giao dịch dân sự
Trách nhiệm của công chứng viên khi công chứng hợp đồng có điều khoản lựa chọn thời điểm chấm dứt
Theo “Điều 17 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có trách nhiệm:
Kiểm tra tính rõ ràng của điều khoản chấm dứt;
Giải thích cho các bên sự khác biệt giữa thời điểm công chứng và thời điểm chấm dứt;
Từ chối công chứng nếu điều khoản chấm dứt làm cho hợp đồng không thể thực hiện hoặc tiềm ẩn tranh chấp nghiêm trọng.
Công chứng viên không đánh giá tính “có lợi hay bất lợi” của thời điểm chấm dứt, mà chỉ kiểm soát tính hợp pháp và khả thi.
Kết luận
Trong hợp đồng có điều khoản lựa chọn thời điểm chấm dứt, thời điểm công chứng vẫn giữ vai trò then chốt trong việc xác lập hiệu lực pháp lý ban đầu của hợp đồng. Việc các bên thỏa thuận trước thời điểm chấm dứt không làm thay đổi giá trị pháp lý của thời điểm công chứng, mà chỉ xác định giới hạn thời gian tồn tại của quan hệ nghĩa vụ. Nhận thức đúng mối quan hệ này là yếu tố quan trọng để phòng ngừa tranh chấp và bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
