Trong bối cảnh các giao dịch dân sự, thương mại ngày càng đa dạng và có yếu tố nước ngoài, việc các bên thỏa thuận điều khoản lựa chọn luật áp dụng trong hợp đồng là xu hướng phổ biến. Đáng chú ý, một số hợp đồng còn ghi nhận việc lựa chọn luật áp dụng theo từng thời điểm hoặc giai đoạn thực hiện hợp đồng, làm phát sinh nhiều vấn đề pháp lý khi tiến hành công chứng. Điều này đặt ra câu hỏi về phạm vi xem xét của công chứng viên cũng như hiệu lực của hợp đồng tại thời điểm công chứng. Bài viết phân tích chuyên sâu việc công chứng hợp đồng khi có điều khoản lựa chọn luật áp dụng theo thời điểm dưới góc độ pháp luật Việt Nam hiện hành.
Điều khoản lựa chọn luật áp dụng theo thời điểm là gì?
Điều khoản lựa chọn luật áp dụng theo thời điểm là thỏa thuận trong hợp đồng theo đó:
Luật điều chỉnh hợp đồng có thể thay đổi theo từng giai đoạn thực hiện;
Hoặc luật áp dụng được xác định tại một thời điểm nhất định trong tương lai;
Hoặc căn cứ vào sự kiện pháp lý phát sinh sau khi hợp đồng đã được giao kết và công chứng.
Điều khoản này thường xuất hiện trong các hợp đồng:
Có yếu tố nước ngoài;
Có thời gian thực hiện kéo dài;
Có nhiều giai đoạn thực hiện nghĩa vụ hoặc chuyển giao quyền.
Tuy nhiên, việc thỏa thuận như vậy không đồng nghĩa với việc được tự do tuyệt đối, mà phải tuân thủ các giới hạn pháp lý nhất định.
Cơ sở pháp lý điều chỉnh việc lựa chọn luật áp dụng
Việc lựa chọn luật áp dụng trong hợp đồng được điều chỉnh chủ yếu bởi Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Công chứng 2024.
Theo “Điều 683 Bộ luật Dân sự 2015”, các bên trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài được quyền thỏa thuận lựa chọn pháp luật áp dụng cho hợp đồng, trừ trường hợp pháp luật Việt Nam có quy định khác. Đồng thời, “Điều 664 Bộ luật Dân sự 2015” xác định việc áp dụng pháp luật nước ngoài không được trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.
Về mặt công chứng, “Điều 4 Luật Công chứng 2024” nhấn mạnh hoạt động công chứng nhằm bảo đảm tính hợp pháp của hợp đồng, giao dịch, chứ không làm phát sinh nội dung trái pháp luật.
Công chứng hợp đồng khi có điều khoản lựa chọn luật áp dụng theo thời điểm
Thời điểm công chứng và phạm vi kiểm tra của công chứng viên
Khi công chứng hợp đồng, công chứng viên có trách nhiệm xem xét tính hợp pháp của nội dung hợp đồng tại thời điểm công chứng, bao gồm cả điều khoản lựa chọn luật áp dụng.
Theo “Điều 17 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên phải kiểm tra tính hợp pháp, giải thích quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý của việc giao kết hợp đồng cho các bên. Do đó, công chứng viên không đánh giá tính hợp pháp của luật sẽ được lựa chọn trong tương lai, mà chỉ xem xét:
Quyền thỏa thuận lựa chọn luật của các bên có hợp pháp hay không;
Điều khoản lựa chọn luật theo thời điểm có vi phạm điều cấm hay trái đạo đức xã hội tại thời điểm công chứng hay không.
Hiệu lực công chứng và sự thay đổi luật áp dụng theo thời điểm
Văn bản công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng viên ký và đóng dấu theo “Điều 5 Luật Công chứng 2024”. Việc các bên thỏa thuận thay đổi luật áp dụng theo thời điểm không làm thay đổi thời điểm phát sinh hiệu lực của hợp đồng, mà chỉ ảnh hưởng đến pháp luật dùng để điều chỉnh quyền và nghĩa vụ trong từng giai đoạn.
Điều này có nghĩa:
Hợp đồng vẫn có hiệu lực từ thời điểm công chứng;
Luật áp dụng được xác định theo thỏa thuận tại từng mốc thời gian hoặc sự kiện đã được ghi nhận trước trong hợp đồng.
Giới hạn pháp lý đối với điều khoản lựa chọn luật theo thời điểm
Không phải mọi thỏa thuận lựa chọn luật theo thời điểm đều được chấp nhận khi công chứng. Một số giới hạn pháp lý cần đặc biệt lưu ý:
Không được lựa chọn luật áp dụng cho các vấn đề mà pháp luật Việt Nam quy định bắt buộc áp dụng luật Việt Nam (ví dụ: quyền đối với bất động sản tại Việt Nam);
Không được thỏa thuận lựa chọn luật áp dụng một cách mơ hồ, không xác định được thời điểm hoặc điều kiện cụ thể;
Không được sử dụng điều khoản lựa chọn luật để né tránh nghĩa vụ pháp lý bắt buộc theo pháp luật Việt Nam.
Theo “Điều 670 Bộ luật Dân sự 2015”, trong trường hợp không xác định được pháp luật áp dụng theo thỏa thuận, pháp luật có mối liên hệ chặt chẽ nhất với hợp đồng sẽ được áp dụng.
Rủi ro pháp lý khi công chứng hợp đồng có điều khoản lựa chọn luật theo thời điểm
Trong thực tiễn, điều khoản lựa chọn luật áp dụng theo thời điểm tiềm ẩn nhiều rủi ro như:
Khó xác định luật áp dụng khi xảy ra tranh chấp;
Nguy cơ điều khoản bị tuyên vô hiệu một phần do không rõ ràng;
Tranh chấp về việc luật nào điều chỉnh nghĩa vụ phát sinh trước và sau thời điểm chuyển luật;
Công chứng viên có thể từ chối công chứng nếu điều khoản lựa chọn luật không đáp ứng yêu cầu về tính minh bạch và hợp pháp.
Theo “Điều 44 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên được quyền từ chối công chứng nếu hợp đồng có nội dung vi phạm pháp luật hoặc không xác định rõ quyền, nghĩa vụ của các bên.
Lưu ý thực tiễn khi soạn thảo và công chứng hợp đồng
Để bảo đảm hợp đồng được công chứng thuận lợi và hạn chế tranh chấp, các bên cần lưu ý:
Xác định rõ mốc thời gian hoặc điều kiện làm căn cứ thay đổi luật áp dụng;
Phân định rõ phạm vi điều chỉnh của từng hệ thống pháp luật;
Tránh sử dụng các cụm từ mang tính suy đoán hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào ý chí một bên;
Tham vấn công chứng viên ngay từ giai đoạn soạn thảo để bảo đảm điều khoản phù hợp pháp luật.
Việc chuẩn hóa điều khoản lựa chọn luật ngay từ đầu giúp công chứng viên dễ dàng xác định tính hợp pháp và bảo đảm hiệu lực lâu dài của hợp đồng.
Công chứng hợp đồng khi có điều khoản lựa chọn luật áp dụng theo thời điểm là vấn đề pháp lý phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa quyền tự do thỏa thuận của các bên và giới hạn bắt buộc của pháp luật. Thời điểm công chứng vẫn là mốc xác lập hiệu lực của hợp đồng, trong khi luật áp dụng theo thời điểm chỉ điều chỉnh nội dung quyền và nghĩa vụ trong từng giai đoạn. Việc hiểu đúng bản chất và giới hạn của điều khoản này là yếu tố then chốt để bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
