Trong nhiều giao dịch dân sự và thương mại, các bên không thực hiện nghĩa vụ ngay tại thời điểm ký kết mà thỏa thuận nghĩa vụ chỉ phát sinh khi đạt đến những mốc thời gian hoặc sự kiện nhất định. Đối với các hợp đồng bắt buộc công chứng, vấn đề thời điểm công chứng trong mối quan hệ với nghĩa vụ phát sinh theo mốc thường bị hiểu nhầm, dẫn đến tranh chấp về hiệu lực và trách nhiệm pháp lý. Việc phân biệt rõ giữa thời điểm công chứng và thời điểm phát sinh nghĩa vụ là yêu cầu cốt lõi để bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch. Bài viết phân tích chuyên sâu thời điểm công chứng trong hợp đồng có nghĩa vụ phát sinh theo mốc theo pháp luật hiện hành.
Nghĩa vụ phát sinh theo mốc là nghĩa vụ mà các bên thỏa thuận chỉ phát sinh khi:
Đến một thời điểm nhất định;
Xảy ra một sự kiện pháp lý cụ thể;
Hoặc khi đáp ứng đủ điều kiện đã được xác định trước trong hợp đồng.
Các mốc này có thể là mốc thời gian (ngày, tháng, năm) hoặc mốc sự kiện (hoàn tất thủ tục pháp lý, bàn giao tài sản, được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận…). Việc phát sinh nghĩa vụ theo mốc không làm thay đổi bản chất của hợp đồng, mà chỉ xác định thời điểm thực hiện quyền và nghĩa vụ.
Cơ sở pháp lý điều chỉnh thời điểm công chứng
Thời điểm công chứng được xác định theo Luật Công chứng 2024 và có mối liên hệ chặt chẽ với hiệu lực của hợp đồng.
Theo “Điều 5 Luật Công chứng 2024”, văn bản công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng viên ký và đóng dấu của tổ chức hành nghề công chứng, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Đồng thời, “Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015” quy định giao dịch dân sự có hiệu lực khi đáp ứng đủ điều kiện về chủ thể, nội dung và hình thức theo luật định.
Như vậy, đối với hợp đồng bắt buộc công chứng, thời điểm công chứng là mốc xác lập hiệu lực của hợp đồng, không phụ thuộc vào thời điểm nghĩa vụ phát sinh.
Mối quan hệ giữa thời điểm công chứng và nghĩa vụ phát sinh theo mốc
Công chứng trước khi nghĩa vụ phát sinh
Trong thực tiễn, phần lớn hợp đồng có nghĩa vụ phát sinh theo mốc được công chứng trước khi các mốc này xảy ra. Khi đó:
Hợp đồng đã có hiệu lực pháp lý kể từ thời điểm công chứng;
Nghĩa vụ chỉ phát sinh khi đạt đến mốc đã thỏa thuận;
Các bên bị ràng buộc bởi nghĩa vụ trung thực, thiện chí và không được cản trở việc đạt đến mốc.
Theo “Điều 3 Bộ luật Dân sự 2015”, nguyên tắc thiện chí, trung thực chi phối toàn bộ quá trình xác lập và thực hiện hợp đồng, kể cả giai đoạn nghĩa vụ chưa phát sinh.
Nghĩa vụ phát sinh sau công chứng và giá trị ràng buộc của hợp đồng
Việc nghĩa vụ phát sinh sau công chứng không làm giảm giá trị pháp lý của hợp đồng. Ngược lại, hợp đồng công chứng là căn cứ để:
Xác định trách nhiệm khi một bên không tạo điều kiện để mốc phát sinh;
Giải quyết tranh chấp về việc mốc đã đạt hay chưa;
Xác định trách nhiệm bồi thường nếu vi phạm nghĩa vụ chờ mốc.
Trong trường hợp mốc phát sinh nghĩa vụ không xảy ra do lỗi của một bên, bên còn lại có quyền yêu cầu xử lý theo thỏa thuận hoặc theo quy định pháp luật.
Rủi ro pháp lý khi xác định sai thời điểm công chứng
Việc hiểu sai mối quan hệ giữa thời điểm công chứng và nghĩa vụ phát sinh theo mốc có thể dẫn đến nhiều rủi ro:
Cho rằng hợp đồng chưa có hiệu lực do nghĩa vụ chưa phát sinh;
Tranh chấp về quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng trước khi mốc xảy ra;
Khó xác định thời điểm bắt đầu tính vi phạm nghĩa vụ;
Phát sinh tranh chấp về trách nhiệm bồi thường thiệt hại.
Thực tiễn giải quyết tranh chấp cho thấy, nhiều bên nhầm lẫn giữa “hiệu lực hợp đồng” và “thời điểm thực hiện nghĩa vụ”, dẫn đến đánh giá sai trách nhiệm pháp lý.
Trách nhiệm của công chứng viên khi công chứng hợp đồng có nghĩa vụ theo mốc
Theo “Điều 17 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có nghĩa vụ:
Kiểm tra tính hợp pháp của hợp đồng tại thời điểm công chứng;
Giải thích rõ quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý cho các bên;
Làm rõ nội dung liên quan đến mốc phát sinh nghĩa vụ nếu các bên có yêu cầu.
Công chứng viên không có nghĩa vụ bảo đảm mốc phát sinh nghĩa vụ sẽ xảy ra, nhưng phải bảo đảm rằng điều khoản về mốc không vi phạm pháp luật, không mâu thuẫn và có thể xác định được.
>>> Xem thêm: Làmchứng thực chữ ký khi người yêu cầu đang ở nước ngoài: hướng dẫn chi tiết
Lưu ý khi soạn thảo và công chứng hợp đồng
Để hạn chế tranh chấp, khi công chứng hợp đồng có nghĩa vụ phát sinh theo mốc, các bên cần lưu ý:
Xác định mốc phát sinh nghĩa vụ một cách cụ thể, khách quan;
Phân biệt rõ hiệu lực hợp đồng và thời điểm phát sinh nghĩa vụ;
Dự liệu hậu quả pháp lý nếu mốc không xảy ra hoặc xảy ra chậm;
Thống nhất cơ chế xử lý vi phạm liên quan đến nghĩa vụ chờ mốc.
Việc ghi nhận rõ ràng các nội dung này giúp công chứng viên đánh giá tính hợp pháp và bảo đảm tính ổn định của hợp đồng.
Kết luận
Thời điểm công chứng trong hợp đồng có nghĩa vụ phát sinh theo mốc là mốc xác lập hiệu lực pháp lý của hợp đồng, độc lập với thời điểm nghĩa vụ được thực hiện. Việc hiểu đúng bản chất này giúp các bên tránh nhầm lẫn, hạn chế tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Trong bối cảnh các giao dịch ngày càng phức tạp, việc xác định chính xác thời điểm công chứng và cơ chế phát sinh nghĩa vụ theo mốc là yêu cầu không thể bỏ qua.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
