Trong nhiều hợp đồng dân sự và kinh doanh, các bên thường thỏa thuận điều khoản bảo đảm thực hiện nghĩa vụ nhằm tăng tính ràng buộc và phòng ngừa rủi ro vi phạm. Tuy nhiên, khi hợp đồng thuộc trường hợp bắt buộc công chứng, thời điểm công chứng trong mối quan hệ với điều khoản bảo đảm thực hiện lại thường bị hiểu chưa chính xác, đặc biệt khi biện pháp bảo đảm chỉ phát sinh hoặc được thực hiện sau đó. Việc nhầm lẫn giữa thời điểm công chứng hợp đồng và thời điểm xác lập biện pháp bảo đảm có thể dẫn đến tranh chấp về hiệu lực và quyền ưu tiên. Bài viết phân tích chuyên sâu thời điểm công chứng trong hợp đồng có điều khoản bảo đảm thực hiện theo pháp luật hiện hành.
>>> Xem thêm: Có nên ký hợp đồng ngay tạivăn phòng công chứng hay mang về đọc trước?
Điều khoản bảo đảm thực hiện trong hợp đồng là gì?
Điều khoản bảo đảm thực hiện là thỏa thuận trong hợp đồng theo đó một bên hoặc bên thứ ba sử dụng tài sản, cam kết hoặc biện pháp khác để bảo đảm việc thực hiện nghĩa vụ dân sự. Theo Bộ luật Dân sự 2015, các biện pháp bảo đảm phổ biến gồm cầm cố, thế chấp, đặt cọc, ký cược, ký quỹ, bảo lãnh và giữ tài sản.
Điều khoản bảo đảm có thể:
Được xác lập đồng thời với hợp đồng chính;
Hoặc chỉ ghi nhận nguyên tắc, còn việc thực hiện biện pháp bảo đảm diễn ra tại thời điểm sau.
Dù ở hình thức nào, điều khoản bảo đảm vẫn là một bộ phận nội dung quan trọng của hợp đồng.
Cơ sở pháp lý về thời điểm công chứng hợp đồng
Thời điểm công chứng được xác định theo Luật Công chứng 2024 và có ý nghĩa quyết định đối với hiệu lực của hợp đồng.
Theo “Điều 5 Luật Công chứng 2024”, văn bản công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng viên ký và đóng dấu của tổ chức hành nghề công chứng, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Đồng thời, “Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015” khẳng định giao dịch dân sự có hiệu lực khi đáp ứng đủ điều kiện về chủ thể, nội dung và hình thức theo quy định.
Như vậy, thời điểm công chứng là mốc xác lập hiệu lực của hợp đồng, không phụ thuộc vào thời điểm biện pháp bảo đảm được thực hiện trên thực tế.
Mối quan hệ giữa thời điểm công chứng và điều khoản bảo đảm thực hiện
Công chứng hợp đồng trước khi biện pháp bảo đảm được thực hiện
Trong nhiều trường hợp, hợp đồng được công chứng trong khi:
Biện pháp bảo đảm mới chỉ được thỏa thuận về mặt nguyên tắc;
Tài sản bảo đảm chưa được giao, chưa đăng ký hoặc chưa phát sinh hiệu lực đối kháng.
Khi đó:
Hợp đồng có hiệu lực kể từ thời điểm công chứng;
Điều khoản bảo đảm có giá trị ràng buộc về nghĩa vụ thiết lập bảo đảm;
Việc biện pháp bảo đảm phát sinh hiệu lực còn phụ thuộc vào điều kiện luật định (ví dụ: đăng ký thế chấp).
Trường hợp điều khoản bảo đảm được công chứng cùng hợp đồng bảo đảm riêng
Một số giao dịch vừa có hợp đồng chính, vừa có hợp đồng bảo đảm độc lập (ví dụ: hợp đồng thế chấp). Trong trường hợp này:
Thời điểm công chứng hợp đồng chính xác lập hiệu lực của quan hệ nghĩa vụ;
Thời điểm công chứng hợp đồng bảo đảm xác lập hiệu lực của biện pháp bảo đảm;
Hai thời điểm này có thể trùng hoặc không trùng nhau.
Việc tách bạch này có ý nghĩa quan trọng khi xác định quyền xử lý tài sản bảo đảm và thứ tự ưu tiên thanh toán.
Ý nghĩa pháp lý của thời điểm công chứng đối với điều khoản bảo đảm
Thời điểm công chứng trong hợp đồng có điều khoản bảo đảm thực hiện có các ý nghĩa pháp lý sau:
Xác định thời điểm hợp đồng chính phát sinh hiệu lực;
Là căn cứ đánh giá nghĩa vụ thiết lập biện pháp bảo đảm có bị vi phạm hay không;
Là mốc xác định trách nhiệm khi một bên không thực hiện việc bảo đảm đúng hạn;
Là cơ sở để giải quyết tranh chấp liên quan đến hiệu lực của thỏa thuận bảo đảm.
Theo “Điều 6 Luật Công chứng 2024”, văn bản công chứng có giá trị chứng cứ; các tình tiết, sự kiện trong văn bản công chứng không phải chứng minh, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên vô hiệu.
Rủi ro pháp lý khi hiểu sai thời điểm công chứng
Việc hiểu sai thời điểm công chứng trong hợp đồng có điều khoản bảo đảm thực hiện có thể dẫn đến nhiều rủi ro:
Cho rằng biện pháp bảo đảm chưa thực hiện thì hợp đồng chưa có hiệu lực;
Tranh chấp về thời điểm phát sinh quyền xử lý tài sản bảo đảm;
Khó xác định trách nhiệm khi bên bảo đảm chậm hoặc không thực hiện nghĩa vụ;
Nguy cơ điều khoản bảo đảm bị tuyên vô hiệu do không tuân thủ hình thức bắt buộc.
Thực tiễn cho thấy, nhiều tranh chấp xuất phát từ việc không phân biệt rõ hiệu lực hợp đồng và hiệu lực của biện pháp bảo đảm.
>>> Xem thêm: Đăng ký kết hôn với người nước ngoài cầndịch thuật công chứng giấy tờ gì?
Trách nhiệm của công chứng viên khi công chứng hợp đồng có điều khoản bảo đảm
Theo “Điều 17 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có nghĩa vụ:
Kiểm tra tính hợp pháp của điều khoản bảo đảm tại thời điểm công chứng;
Giải thích rõ sự khác biệt giữa hiệu lực hợp đồng và hiệu lực biện pháp bảo đảm;
Từ chối công chứng nếu điều khoản bảo đảm vi phạm điều cấm hoặc không rõ ràng.
Công chứng viên không bảo đảm việc biện pháp bảo đảm sẽ được thực hiện, nhưng phải bảo đảm nội dung thỏa thuận là hợp pháp và có thể thực hiện được.
Kết luận
Thời điểm công chứng trong hợp đồng có điều khoản bảo đảm thực hiện là mốc xác lập hiệu lực pháp lý của hợp đồng, không phụ thuộc vào thời điểm biện pháp bảo đảm được thực hiện trên thực tế. Việc phân biệt rõ hai mốc thời gian này giúp các bên hiểu đúng quyền và nghĩa vụ của mình, hạn chế tranh chấp và bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch. Trong bối cảnh các hợp đồng ngày càng phức tạp, việc nhận diện đúng vai trò của công chứng là yếu tố không thể bỏ qua.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
