Trong nhiều giao dịch dân sự, thời điểm phát sinh nghĩa vụ là yếu tố quyết định phạm vi trách nhiệm và quyền yêu cầu thực hiện hợp đồng. Tuy nhiên, trên thực tế không ít hợp đồng đã được công chứng nhưng sau đó các bên lại phát sinh tranh chấp về thời điểm nghĩa vụ bắt đầu phát sinh, đặc biệt trong các giao dịch mua bán tài sản, vay mượn, đặt cọc hoặc chuyển nhượng có điều kiện. Điều này đặt ra câu hỏi quan trọng về vai trò của công chứng hợp đồng khi tranh chấp xuất phát từ yếu tố thời điểm. Bài viết phân tích giá trị pháp lý của việc công chứng hợp đồng trong trường hợp có tranh chấp về thời điểm phát sinh nghĩa vụ theo quy định pháp luật hiện hành.
Thời điểm phát sinh nghĩa vụ trong hợp đồng được xác định như thế nào?
Theo nguyên tắc chung của pháp luật dân sự, nghĩa vụ phát sinh khi:
Hợp đồng có hiệu lực;
Hoặc khi xảy ra sự kiện do các bên thỏa thuận;
Hoặc theo quy định của pháp luật chuyên ngành.
“Điều 401 Bộ luật Dân sự 2015” quy định hợp đồng có hiệu lực từ thời điểm giao kết, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác. Đồng thời, “Điều 275 Bộ luật Dân sự 2015” xác định nghĩa vụ dân sự phát sinh từ hợp đồng là một trong những căn cứ phổ biến nhất.
Như vậy, thời điểm hợp đồng có hiệu lực không phải lúc nào cũng trùng với thời điểm phát sinh nghĩa vụ, nếu các bên có thỏa thuận khác.
Vì sao tranh chấp về thời điểm phát sinh nghĩa vụ vẫn xảy ra dù hợp đồng đã được công chứng?
Trong thực tiễn, tranh chấp thường phát sinh từ các nguyên nhân sau:
Điều khoản hợp đồng quy định không rõ ràng về mốc phát sinh nghĩa vụ;
Sử dụng thuật ngữ mang tính suy đoán như “khi đủ điều kiện”, “sau khi hoàn tất thủ tục”, “khi được phép”;
Nghĩa vụ gắn với yếu tố thời gian, sự kiện hoặc hành vi của bên thứ ba;
Các bên hiểu khác nhau giữa thời điểm công chứng và thời điểm bắt đầu thực hiện nghĩa vụ.
Cần lưu ý rằng, công chứng không đồng nghĩa với việc mọi nội dung hợp đồng đều đã loại trừ khả năng tranh chấp, nếu thỏa thuận chưa đủ chặt chẽ.
Công chứng hợp đồng có làm rõ được thời điểm phát sinh nghĩa vụ không?
Phạm vi xác nhận của công chứng viên
Theo “Điều 2 Luật Công chứng 2024”, công chứng là việc công chứng viên chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của hợp đồng, giao dịch dân sự bằng văn bản. Công chứng viên:
Không xác định thay ý chí của các bên;
Không diễn giải nội dung ngoài phạm vi thỏa thuận;
Không quyết định thời điểm phát sinh nghĩa vụ nếu các bên không thỏa thuận rõ.
Do đó, công chứng hợp đồng chỉ ghi nhận nội dung thỏa thuận tại thời điểm công chứng, không loại trừ tranh chấp phát sinh từ cách hiểu khác nhau về điều khoản thời gian.
Giá trị pháp lý của thời điểm công chứng trong tranh chấp
Theo “Điều 5 Luật Công chứng 2024”, văn bản công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Thời điểm công chứng có ý nghĩa:
Xác định mốc thời gian hợp đồng có hiệu lực pháp lý;
Là căn cứ chứng minh thời điểm các bên xác lập ý chí;
Không mặc nhiên xác định thời điểm phát sinh nghĩa vụ nếu hợp đồng có điều khoản khác.
Vì vậy, khi tranh chấp xảy ra, Tòa án sẽ căn cứ nội dung hợp đồng, chứ không chỉ căn cứ vào thời điểm công chứng.
Công chứng hợp đồng khi đã tiềm ẩn tranh chấp về thời điểm nghĩa vụ có hợp pháp không?
Pháp luật không cấm công chứng hợp đồng trong trường hợp:
Nghĩa vụ phát sinh theo thời gian hoặc sự kiện;
Thời điểm phát sinh nghĩa vụ chưa xảy ra tại thời điểm công chứng;
Các bên vẫn thống nhất nội dung thỏa thuận.
Tuy nhiên, theo “Điều 44 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có quyền từ chối công chứng nếu nội dung hợp đồng:
Không rõ ràng;
Có khả năng không thực hiện được;
Có dấu hiệu gây tranh chấp nghiêm trọng.
Do đó, nếu tranh chấp đã thể hiện rõ ngay tại thời điểm yêu cầu công chứng, công chứng viên có thể từ chối để bảo đảm an toàn pháp lý.
>>> Xem thêm: Có được dùng giấy tờ đã công chứng giấy tờ để nộp hồ sơ xin việc?
Cách Tòa án xem xét hợp đồng công chứng khi tranh chấp về thời điểm phát sinh nghĩa vụ
Trong giải quyết tranh chấp, Tòa án thường xem xét:
Cách diễn đạt điều khoản nghĩa vụ trong hợp đồng;
Mối liên hệ giữa thời điểm công chứng và các mốc thời gian khác;
Ý chí thực sự của các bên tại thời điểm giao kết;
Hành vi thực hiện hợp đồng sau khi công chứng.
Văn bản công chứng có giá trị chứng cứ mạnh, nhưng không làm thay đổi nội dung thỏa thuận nếu điều khoản về thời điểm nghĩa vụ không rõ ràng.
Trách nhiệm của công chứng viên khi công chứng hợp đồng có nguy cơ tranh chấp về thời điểm nghĩa vụ
Theo “Điều 17 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có trách nhiệm:
Giải thích rõ cho các bên về hậu quả pháp lý của điều khoản thời điểm;
Yêu cầu chỉnh sửa, làm rõ điều khoản nếu cần thiết;
Từ chối công chứng nếu hợp đồng không bảo đảm tính xác định.
Việc giải thích không nhằm thay đổi nội dung, mà nhằm giúp các bên nhận thức đúng ranh giới pháp lý giữa thời điểm công chứng và thời điểm phát sinh nghĩa vụ.
Kết luận
Công chứng hợp đồng không tự động loại trừ tranh chấp về thời điểm phát sinh nghĩa vụ nếu nội dung thỏa thuận chưa rõ ràng. Thời điểm công chứng chỉ xác lập hiệu lực pháp lý của hợp đồng, không thay thế cho việc xác định mốc phát sinh nghĩa vụ theo thỏa thuận. Do đó, để hạn chế tranh chấp, các bên cần đặc biệt chú trọng việc soạn thảo điều khoản thời điểm nghĩa vụ trước khi yêu cầu công chứng.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
